Bản chuyện người con gái nam xương tóm tắt ngắn gọn: Vũ Nương lấy Trương Sinh, một người có tính đa nghi. Khi chồng đi lính, nàng ở nhà phụng dưỡng mẹ chồng và nuôi con nhỏ, đêm đêm chỉ bóng mình trên vách bảo là cha Đản. Trương Sinh trở về nghe lời ngây thơ của con liền nghi vợ ngoại tình rồi ruồng rẫy. Uất ức, Vũ Nương trẫm mình ở sông Hoàng Giang rồi được Linh Phi cứu. Về sau Trương Sinh nhận ra nỗi oan nhờ chiếc bóng nhưng đã muộn, lập đàn giải oan thì nàng chỉ hiện về từ biệt rồi biến mất.

Tác phẩm rút từ tập Truyền kỳ mạn lục của danh sĩ Nguyễn Dữ, phản ánh số phận bi kịch của người phụ nữ dưới chế độ phong kiến qua cốt truyện giàu kịch tính và chi tiết kỳ ảo.
Tóm tắt diễn biến chính theo cốt truyện
Toàn bộ tác phẩm vận hành qua chuỗi biến cố chặt chẽ xoay quanh cuộc đời của nhân vật chính Vũ Thị Thiết:

- Hôn nhân và chia ly: Vũ Nương thùy mị, nết na, được Trương Sinh xin mẹ trăm lạng vàng cưới về. Hạnh phúc chưa bao lâu thì Trương Sinh phải tòng quân đi lính đánh giặc Chiêm.
- Sự hiếu thảo và đảm đang nơi hậu phương: Ở nhà, Vũ Nương sinh con đặt tên là Đản, tận tụy chăm sóc mẹ chồng lúc ốm đau và lo ma chay chu toàn khi bà qua đời. Để dỗ con nhớ cha, nàng chỉ cái bóng của mình trên tường và nói đó là cha Đản.
- Nỗi oan khuất và cái chết thương tâm: Giặc tan, Trương Sinh về làng thì mẹ đã mất. Bé Đản ngây thơ nói có người đàn ông đêm nào cũng đến ngồi cùng mẹ. Bản tính đa nghi trỗi dậy, Trương Sinh mắng nhiếc, đánh đập và đuổi vợ đi mặc cho họ hàng khuyên can. Không thể tự minh oan, Vũ Nương gieo mình xuống dòng Hoàng Giang tự vẫn.
- Cuộc sống dưới thủy cung: Vũ Nương được Linh Phi cứu vớt, ở lại chốn tiên cảnh dưới nước bình yên nhưng vẫn khôn nguôi nhớ quê hương bản quán.
- Giải oan trên bến sông: Một đêm, Trương Sinh ngồi bên ngọn đèn, bé Đản lại chỉ vào bóng chàng nói là cha. Hiểu ra chân tướng, chàng day dứt khôn nguôi. Gặp lại Phan Lang ở thủy cung, Vũ Nương gửi chiếc hoa vàng cùng lời nhắn gửi. Trương Sinh lập đàn tràng ba ngày ba đêm trên bến Hoàng Giang; nàng hiện ra trên chiếc kiệu hoa rực rỡ giữa dòng, tạ từ rồi vĩnh viễn không quay lại nhân gian.
Giá trị nội dung và nghệ thuật của tác phẩm
Nguyễn Dữ mượn truyện dân gian Chuyện vợ chàng Trương để xây dựng nên một áng văn xuôi mẫu mực thời trung đại.

Giá trị hiện thực và nhân đạo sâu sắc
Tác phẩm ca ngợi vẻ đẹp phẩm hạnh toàn vẹn của người phụ nữ Việt Nam truyền thống: hiếu thảo với mẹ chồng, thủy chung với chồng và hết lòng thương yêu con. Bên cạnh đó, truyện tố cáo chiến tranh phong kiến làm ly tán gia đình, đồng thời phê phán tư tưởng nam quyền phụ hệ hà khắc đã cướp đi quyền sống của phụ nữ vô tội.
Ý nghĩa chi tiết kỳ ảo phần kết thúc
Sự xuất hiện của thủy cung và cảnh Vũ Nương ngồi kiệu hoa thể hiện niềm tin nhân dân vào luật nhân quả: người lương thiện chịu oan khuất sẽ được cứu vớt. Tuy nhiên, kết thúc này vẫn mang âm hưởng bi kịch, vì nàng vĩnh viễn không thể đoàn tụ cùng chồng con nơi trần thế.
Chi tiết đắt giá dễ nhầm lẫn khi làm bài phân tích
Hình tượng chiếc bóng là nút thắt mở mang tính quyết định trong toàn bộ truyện ngắn.

Chiếc bóng mang hai tầng ý nghĩa đối lập. Với Vũ Nương, chiếc bóng xuất phát từ tình mẫu tử muốn xoa dịu nỗi khao khát tình cha của đứa trẻ. Nhưng với Trương Sinh, chiếc bóng qua lời kể ngây thơ của bé Đản lại châm ngòi cho sự ghen tuông mù quáng. Chiếc bóng mở đầu cho bi kịch chia cắt, và cũng chính chiếc bóng của Trương Sinh rọi trên vách về sau đã tháo gỡ hiểu lầm, phơi bày bi kịch muộn màng.

