Hỏi Đáp
Soạn bài Tản Viên từ Phán sự lục Ngữ văn 10 chi tiết
Th10
Tài liệu soạn bài tản viên từ phán sự lục cung cấp hệ thống câu trả lời trọng tâm cho các câu hỏi phần Trước khi đọc, Trong khi đọc và Sau khi đọc trong sách giáo khoa Ngữ văn 10 tập 1 bộ Kết nối tri thức với cuộc sống. Nội dung bám sát xung đột chính tà, phẩm chất kẻ sĩ của Ngô Tử Văn và nghệ thuật truyền kỳ của Nguyễn Dữ.
Học sinh nắm vững cốt truyện, cấu trúc xử án dưới cõi âm và lời bình cuối thiên truyện để phân tích đúng giá trị hiện thực, nhân đạo của tác phẩm.
Kiến thức nền về tác giả Nguyễn Dữ và tác phẩm
Nguyễn Dữ sống vào khoảng thế kỷ XVI, quê ở huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương. Ông từng thi đỗ Hương tiến, làm quan một thời gian ngắn rồi lui về ở ẩn, giữ trọn khí tiết của kẻ sĩ trước thời cuộc hỗn loạn.
Tản Viên từ Phán sự lục (Chuyện chức phán sự đền Tản Viên) là một trong 20 truyện thuộc tập văn xuôi chữ Hán Truyền kỳ mạn lục. Tác phẩm kể về cuộc đấu tranh đòi công lý của Ngô Tử Văn trước hồn ma tên tướng giặc họ Thôi, qua đó khẳng định sự chiến thắng tất yếu của chính nghĩa.
Bố cục văn bản chia làm 4 đoạn:
- Đoạn 1 (từ đầu đến “không cần gì cả”): Ngô Tử Văn tắm gội sạch sẽ, châm lửa đốt đền của tên tướng giặc họ Thôi để trừ hại cho dân.
- Đoạn 2 (tiếp đến “khó lòng thoát nạn”): Tử Văn phát sốt, gặp hồn ma tên bách hộ họ Thôi buông lời đe dọa, sau đó Thổ Công đến kể rõ sự tình và bày cách đối phó.
- Đoạn 3 (tiếp đến “sai lính đưa Tử Văn về”): Cuộc đối chất nghẹt thở dưới Minh ty, Tử Văn vạch trần tội ác của kẻ gian tà trước Diêm Vương và giành chiến thắng.
- Đoạn 4 (phần còn lại): Tử Văn nhận chức phán sự đền Tản Viên và lời bình của người chép sử.
Trả lời câu hỏi phần Trước khi đọc (trang 15)
Câu 1: Sở thích đọc truyện có yếu tố kỳ ảo
Yếu tố kỳ ảo tạo nên thế giới tưởng tượng phong phú, vượt qua giới hạn của hiện thực khách quan. Việc tác giả trung đại đưa chi tiết hoang đường, thần kỳ vào truyện không chỉ tăng tính hấp dẫn mà còn giúp gửi gắm quan niệm đạo đức, ước mơ công lý và sự giải thoát cho số phận con người.
Câu 2: Thái độ và mong muốn khi chứng kiến sự bất công
Khi chứng kiến sự bất công, con người dễ nảy sinh cảm xúc phẫn nộ, bất bình đối với hành vi ỷ mạnh hiếp yếu. Mong muốn tự nhiên lúc này là cái xấu phải bị ngăn chặn, sự thật được phơi bày và kẻ lương thiện nhận lại quyền lợi chính đáng.
Trả lời câu hỏi phần Trong khi đọc
Câu 1: Lời giới thiệu về nhân vật Tử Văn (trang 15)
Tử Văn tên là Soạn, người huyện Yên Dũng, đất Lạng Giang. Tính tình chàng được giới thiệu trực tiếp: khảng khái, nóng nảy, thấy sự gian tà thì không chịu được, được người vùng Bắc khen ngợi là người cương trực.
Câu 2: Tâm trạng của Tử Văn khi nghe Thổ Công trần tình (trang 16)
Tử Văn kinh ngạc trước sự lấn lướt của hồn ma tướng giặc ngoại xâm họ Thôi và cảm thấy phẫn nộ trước cảnh Thổ thần bị chèn ép. Chàng lập tức quyết định giúp Thổ thần đòi lại công bằng, nhận lời chiến đấu dưới âm phủ mà không hề run sợ.
Câu 3: Dự đoán kết quả cuộc đấu tranh dưới cõi âm (trang 17)
Cuộc đấu tranh dưới cõi âm sẽ diễn ra gay gắt vì tên tướng giặc giảo quyệt, quen thói dối trá và mua chuộc quỷ thần. Dù vậy, Tử Văn nắm trong tay lẽ phải, có chứng cứ từ Thổ thần và bản lĩnh cứng cỏi nên kết cục sẽ giành phần thắng.
Câu 4: Chi tiết xoay chuyển tình thế cuộc xử án (trang 18)
Tình thế cuộc xử án đảo chiều khi Tử Văn kiên quyết đề nghị Diêm Vương sai người đến đền Tản Viên để lấy chứng thực. Lời đề nghị đanh thép này khiến tên tướng giặc biến sắc, buộc Diêm Vương phải cho thẩm tra lại hồ sơ sự việc thay vì chỉ nghe lời vu cáo ban đầu.
Câu 5: Nhận xét diễn biến và kết quả xử án (trang 18)
Diễn biến xử án phản ánh đúng quy luật nhân quả: chính nghĩa gặp thử thách lớn nhưng sau cùng thắng thế. Hồn ma tên tướng giặc bị tống giam vào ngục Cửu U, bọn quỷ sứ dung túng bị khiển trách, Thổ thần phục hồi vị trí và Tử Văn được trả lại mạng sống.
Câu 6: Lý do Tử Văn nhận chức phán sự đền Tản Viên (trang 19)
Chức phán sự đền Tản Viên là công việc trông coi việc xử án, thực thi công lý ở cõi thần linh. Tử Văn nhận lời vì chức vụ này hoàn toàn phù hợp với lý tưởng bảo vệ lẽ phải của chàng. Đây cũng là phần thưởng xứng đáng cho phẩm chất trung liệt trừ gian diệt ác.
Câu 7: Tác giả và nội dung lời bình cuối truyện (trang 19)
Lời bình cuối tác phẩm là tiếng nói của chính tác giả Nguyễn Dữ. Nội dung trọng tâm khẳng định phương châm sống của kẻ sĩ: phải giữ vững sự cứng cỏi, chính trực, không chịu khuất phục trước cái ác, thà chịu chết vì việc nghĩa chứ không sống luồn cúi.
Trả lời câu hỏi phần Sau khi đọc (trang 20)
Câu 1: Người kể chuyện và tính cách Tử Văn qua lời kể
Tác phẩm sử dụng người kể chuyện ngôi thứ ba toàn tri, quan sát và biết hết mọi hành động, tâm tư của nhân vật. Tính cách cương trực, can đảm của Ngô Tử Văn bộc lộ rõ nét qua hành động tắm gội sạch sẽ rồi khấn trời châm lửa đốt đền tà, tư thế đàng hoàng khi đối chất chốn Minh ty và thái độ bất khuất trước uy lực của Diêm Vương.
Câu 2: Trình tự các sự kiện chính trong tác phẩm
Cốt truyện được triển khai theo trật tự thời gian tuyến tính:
- Tử Văn đốt đền tà do căm phẫn trước sự hoành hành của hồn ma tướng giặc Bách hộ họ Thôi.
- Tử Văn phát bệnh, chạm trán hồn ma đe dọa và được Thổ thần chỉ dẫn tường tận ngọn ngành.
- Hai tên quỷ sứ áp giải Tử Văn xuống cõi âm đối chất với hung thần trước ngai Diêm Vương.
- Tử Văn dũng cảm đấu lý, yêu cầu Diêm Vương xác minh sự thật tại đền Tản Viên, từ đó thắng kiện và tống giam kẻ ác.
- Tử Văn trở về nhân gian, sau đó nhận chức phán sự đền Tản Viên và hiển linh trên cỗ xe mây.
Câu 3: Diễn biến vụ xử án và yếu tố quyết định chiến thắng
Tại điện Diêm Vương, tên tướng giặc đóng vai nạn nhân, dùng lời xảo trá để vu khống Tử Văn tội ngông cuồng xúc phạm thần linh. Bị Diêm Vương quát mắng, Tử Văn không run sợ mà bình tĩnh thuật lại đúng từng lời Thổ Công căn dặn, kiên trì xin cử người đến đền Tản Viên để đối chiếu lời khai. Yếu tố quyết định chiến thắng nằm ở sự cương trực, lòng dũng cảm bất khuất của Tử Văn; sự trợ giúp của Thổ thần chỉ đóng vai trò hỗ trợ về mặt cứ liệu.
Câu 4: Ý nghĩa nghệ thuật của chi tiết phản chiếu “trần sao âm vậy”
Cõi âm trong thiên truyện được xây dựng như một tấm gương phản chiếu chính xác hiện thực xã hội phong kiến đương thời. Ở đó có sự tắc trách của người đứng đầu khi để cấp dưới lừa dối, có cảnh quan lại nhận hối lộ để bao che cho kẻ cướp bóc, làm hại dân lành. Tác giả mượn việc âm giới để vạch trần sự thối nát của quan trường thực tại, đồng thời gửi gắm niềm tin vào một cơ chế phán xét công minh, nghiêm khắc trừng trị kẻ gian tà.
